W piłkę ręczną gra jednocześnie 14 zawodników – po 7 w każdej drużynie, w tym 6 graczy z pola i 1 bramkarz. Przepisy dopuszczają też rozpoczęcie meczu w minimum pięcioosobowym składzie. Sprawdź, jak wyglądają zmiany, pozycje i najważniejsze reguły szczypiorniaka.
Ilu zawodników znajduje się na boisku?
Standardowy skład jednej drużyny liczy do 16 zawodników, ale w danym momencie spotkania na parkiecie może przebywać najwyżej siedem osób. Sześciu graczy odpowiada za działania w polu, a siódmy pełni funkcję bramkarza. Z tego wynika, że pełny mecz rozgrywa jednocześnie 14 zawodników.
Spotkanie może rozpocząć zespół mający co najmniej pięciu graczy. Jeśli później drużyna straci zawodników wskutek kar lub kontuzji, gra w osłabieniu. Dyskwalifikacja nie oznacza automatycznego zakończenia meczu, o ile na boisku pozostaje liczba pozwalająca kontynuować rywalizację.
Jedna drużyna może wystawić jednocześnie maksymalnie 7 zawodników, lecz do rozpoczęcia meczu potrzebuje minimum 5 graczy.
Pozycje piłkarzy ręcznych
Ustawienie zespołu zależy od przyjętej taktyki, jednak role zawodników zwykle pozostają podobne. Bramkarz chroni bramkę, a gracze z pola budują akcje ofensywne i organizują obronę. Najczęściej wyróżnia się:
- bramkarza,
- dwóch skrzydłowych,
- dwóch rozgrywających,
- obrotowego,
- środkowego rozgrywającego.
W praktyce jeden zawodnik może zmieniać zadania zależnie od sytuacji. Skrzydłowy atakuje z bocznego sektora, rozgrywający przygotowuje podania i rzuty z dystansu, a obrotowy walczy o pozycję przy polu bramkowym.
Jak działają zmiany zawodników?
Wymiany są dozwolone wielokrotnie i nie ma ich stałego limitu. Zawodnik rezerwowy może wejść na boisko dopiero wtedy, gdy jego partner całkowicie je opuści. Obaj muszą korzystać z wyznaczonej strefy zmian przy linii bocznej.
Nieprawidłowa wymiana skutkuje zwykle karą dwóch minut dla gracza, który wszedł zbyt wcześnie albo naruszył zasady strefy. Drużyna przez ten czas ma mniej zawodników, a przeciwnik otrzymuje rzut wolny. Reguła obejmuje także zmianę bramkarza.
Jakie są najważniejsze zasady gry?
Celem spotkania jest zdobycie większej liczby bramek niż rywal. Gol zostaje uznany, gdy piłka całym obwodem przekroczy linię bramkową. Zawodnicy mogą podawać, chwytać, kozłować, odbijać, pchać i zatrzymywać piłkę dłońmi lub innymi dozwolonymi częściami ciała.
Najwięcej błędów początkujących dotyczy czasu posiadania piłki i liczby kroków. Czy można biec z piłką przez pół boiska? Nie, ponieważ ograniczenia wymuszają szybkie podania i płynne prowadzenie akcji.
Trzy kroki i trzy sekundy
Gracz trzymający piłkę może wykonać maksymalnie trzy kroki. Później musi ją podać, oddać rzut, rozpocząć kozłowanie albo zagrać zgodnie z inną dozwoloną regułą. Przekroczenie limitu oznacza błąd kroków i rzut wolny dla rywali.
Piłkę można przetrzymywać najwyżej trzy sekundy. Ten czas obejmuje moment po złapaniu podania oraz zatrzymaniu kozłowania. Gdy zawodnik nie poda jej ani nie rzuci na bramkę, sędzia przerywa akcję.
Kozłowanie i kontakt z piłką
Po złapaniu piłki zawodnik nie może bez ograniczeń przekładać jej z jednej dłoni do drugiej. Dozwolony jest jeden kontakt z parkietem, innym graczem albo elementem bramki, który pozwala ponownie kontrolować futbolówkę.
Nie wolno celowo dotykać piłki stopą ani podudziem. Wyjątek dotyczy bramkarza działającego we własnym polu bramkowym. Podwójne kozłowanie, czyli ponowne rozpoczęcie kozłowania po wcześniejszym zatrzymaniu piłki, również kończy się stratą.
Gra pasywna
Sędziowie mogą zasygnalizować grę pasywną, gdy zespół długo utrzymuje piłkę bez próby przygotowania rzutu. Sankcja obejmuje także celowe opóźnianie wznowienia z autu, rzutu wolnego albo rzutu od bramki. W takiej sytuacji rywal otrzymuje rzut wolny.
Jak wygląda boisko i mecz?
Standardowe boisko ma 40 metrów długości i 20 metrów szerokości. Na środku znajduje się linia dzieląca parkiet na dwie połowy. Bramki ustawione na liniach końcowych mają 3 metry szerokości oraz 2 metry wysokości i muszą być stabilnie przymocowane.
Mecz seniorski trwa 60 minut, czyli dwie połowy po 30 minut. Przerwa między nimi trwa najczęściej 10 albo 15 minut. W kategorii 12–16 lat spotkanie ma dwie części po 25 minut, a najmłodsi rozgrywają krótsze, dwudziestominutowe mecze.
Zegar może zostać zatrzymany po bramce, faulu lub innej przerwie zarządzonej przez sędziego. Drużyna ma też jedną 60-sekundową przerwę na każdą połowę, zgodnie z regulaminem danych rozgrywek.
Kto prowadzi spotkanie?
Na parkiecie pracuje dwóch sędziów, którzy oceniają kontakt, wznowienia i prawidłowość akcji. Przy stoliku zasiadają 2 sędziowie stolikowi. Jeden mierzy czas, a drugi prowadzi protokół zawodów i zapisuje zdarzenia boiskowe.
Jakie kary i rzuty przewidują przepisy?
Kontakt fizyczny jest częścią gry, lecz zawodnik nie może pchać, przytrzymywać, uderzać ani podstawiać nogi przeciwnikowi. Niedozwolone blokowanie, trącanie i niesportowe zachowanie może przynieść upomnienie, wykluczenie albo dyskwalifikację.
Wykluczenie trwa dwie minuty. Po trzeciej karze tego rodzaju zawodnik zostaje zdyskwalifikowany. Drużyna nadal może uzupełnić skład po upływie kary, chyba że regulamin konkretnej sytuacji nakłada inne ograniczenie.
Rzut wolny przyznaje się między innymi za błąd kroków, podwójne kozłowanie, pasywną grę i nieprawidłową zmianę. Rzut z autu wykonuje zespół przeciwny, gdy piłka przekroczy linię boczną. Rzut od bramki podejmuje bramkarz z własnego pola.
Rzut karny sędzia może zarządzić wtedy, gdy faul pozbawi atakującego wyraźnej szansy na gola albo obrońca bezprawnie wkroczy do pola bramkowego. W fazie pucharowej remis może prowadzić do dogrywki składającej się z dwóch części po 5 minut. Przy dalszym remisie zespoły wykonują serię rzutów karnych.
Jaką piłką grają zawodnicy?
Rozmiar piłki zależy od płci i wieku uczestników. Dla seniorskich drużyn męskich od 16. roku życia przepisy przewidują piłkę rozmiar 3 o obwodzie 58–60 cm i masie 425–475 g. Piłka powinna mieć kulisty kształt oraz być wykonana ze skóry lub tworzywa sztucznego.
| Rozmiar | Obwód | Waga | Zastosowanie |
| 1 | 50–52 cm | 290–330 g | Dziewczęta 8–14 lat, chłopcy 8–12 lat |
| 2 | 54–56 cm | 325–375 g | Kobiety od 14 lat, chłopcy 12–16 lat |
| 3 | 58–60 cm | 425–475 g | Mężczyźni od 16 lat |
Jak ZPRP reguluje składy w polskich rozgrywkach?
ZPRP wprowadził od sezonu 2020/21 w najwyższej klasie kobiet i mężczyzn oraz w Pucharze Polski wymóg obecności minimum 2 Polaków na boisku w każdej drużynie. Przepis miał wspierać rozwój krajowych zawodników, choć kluby wskazywały na trudności przy kontuzjach, karach i krótkich ławkach rezerwowych.
Ta sama regulacja zniosła limit graczy spoza Unii Europejskiej. Zmiana dotyczyła składu zespołu, a nie podstawowej liczby osób na parkiecie. Przykładowo PGE VIVE Kielce posiadało czterech takich zawodników – z Białorusi, Czarnogóry i Turcji – więc wcześniejsze ograniczenie zmuszało jednego z nich do pauzy w konkretnym meczu.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Ilu zawodników jednocześnie przebywa na boisku w jednej drużynie?
W danym momencie na parkiecie może grać maksymalnie siedmiu zawodników z jednej drużyny: sześciu z pola i jeden bramkarz.
Ilu zawodników musi być, aby rozpocząć mecz?
Zespół może zacząć spotkanie mając co najmniej pięciu graczy; poniżej tej liczby mecz nie wystartuje.
Jakie są podstawowe pozycje w piłce ręcznej?
Zwykle wyróżnia się bramkarza, dwóch skrzydłowych, dwóch rozgrywających, obrotowego oraz środkowego rozgrywającego; zawodnicy mogą zmieniać role w zależności od sytuacji.
Jak działają zmiany zawodników podczas meczu?
Wymiany są nieograniczone liczbowo, ale rezerwowy może wejść dopiero po opuszczeniu boiska przez zmienianego i tylko przez strefę zmian przy linii bocznej.
Co grozi za nieprawidłową zmianę?
Za błędną wymianę zazwyczaj sędziowie karzą dwuminutowym wykluczeniem zawodnika, który wszedł przedwcześnie lub naruszył strefę zmian.
Jakie są ograniczenia dotyczące kroków i czasu posiadania piłki?
Zawodnik może wykonać maksymalnie trzy kroki i przytrzymać piłkę najwyżej trzy sekundy przed oddaniem podania lub rzutu.
Na czym polega gra pasywna i jaka jest kara?
Gra pasywna to długie utrzymywanie piłki bez przygotowania rzutu; sędzia przerywa akcję i przyznaje przeciwnikom rzut wolny.
Jakie piłki stosuje się w zależności od kategorii wiekowej i płci?
Rozmiary są trzy: rozmiar 1 dla młodszych dzieci, rozmiar 2 dla dziewcząt od 14 lat i chłopców 12–16 lat, a rozmiar 3 (58–60 cm, 425–475 g) dla mężczyzn od 16 lat.
Co przewiduje regulacja ZPRP dotycząca składu w polskich rozgrywkach?
Od sezonu 2020/21 w najwyższych ligach i Pucharze Polski każda drużyna musi mieć na boisku przynajmniej dwóch polskich zawodników; zniesiono też limit graczy spoza UE.
