Przerzutki działają jak skrzynia biegów w samochodzie: pozwalają dopasować opór pedałowania do nachylenia i prędkości. Zmieniaj przełożenie przed podjazdem, podczas zmiany lekko odpuść nacisk na pedały i nie ustawiaj łańcucha pod dużym kątem.
Po co są przerzutki?
Przełożenie to kombinacja przedniej tarczy i tylnej zębatki kasety. Na lekkim przełożeniu łatwiej podjeżdżać, ale rower jedzie wolniej. Twarde przełożenie przydaje się na zjeździe lub podczas szybkiej jazdy po płaskim, jednak wymaga większej siły nacisku na pedały.
Przerzutki pozwalają utrzymać podobny rytm pedałowania mimo zmieniającego się terenu. Zamiast czekać, aż podjazd całkowicie spowolni rower, zmień bieg wcześniej i zachowaj płynny ruch korbą.
Jak działają manetki?
W typowym rowerze lewa manetka obsługuje przednią przerzutkę, a prawa tylną. Zmiana z przodu daje większą różnicę w oporze pedałowania, natomiast ruch prawej manetki pozwala precyzyjnie dobrać jeden z sąsiednich biegów na kasecie.
W napędzie 1x nie ma przedniej przerzutki ani lewej zmiany biegów. Cały zakres przełożeń obsługuje tylna przerzutka, więc wybór biegu jest prostszy. W mechanicznych grupach naciśnięcie manetki porusza linką, a w elektronicznych wysyła sygnał do silnika przerzutki. Dla techniki jazdy najważniejsza pozostaje ta sama zasada: zmiana powinna odbywać się przy odciążonym napędzie.
Przekos łańcucha – czego nie robić?
Przekos występuje wtedy, gdy łańcuch pracuje pod dużym kątem zamiast przebiegać możliwie prosto. Zwiększa to tarcie, hałas i obciążenie łańcucha, zębatek oraz przerzutki. Z czasem napęd zużywa się szybciej, a łańcuch może ocierać o wózek przedniej przerzutki.
Najbardziej niekorzystne są skrajne kombinacje: duża tarcza z przodu i duża zębatka z tyłu albo mała tarcza z przodu i mała zębatka z tyłu. Często podobny opór można uzyskać na bardziej wyprostowanym łańcuchu, wybierając inną kombinację zębatek.
| Typ napędu | Zalecana praca łańcucha | Czego unikać |
|---|---|---|
| 1x | Łańcuch może pracować na całym zakresie kasety, ponieważ nie ma przedniej przerzutki. Najlepiej ograniczać długą jazdę na skrajnych zębatkach. | Największej zębatki z tyłu przy bardzo mocnym nacisku oraz długiej jazdy na najmniejszej i największej zębatce kasety. |
| 2x | Duża tarcza z przodu współpracuje głównie z mniejszymi zębatkami kasety, a mała z większymi. | Dużej tarczy z dużą zębatką oraz małej tarczy z małą zębatką. |
| 3x | Duża tarcza pasuje do mniejszych zębatek, środkowa do środkowej części kasety, a mała do większych zębatek. | Największej tarczy z największymi zębatkami oraz najmniejszej tarczy z najmniejszymi. |
W napędzie z piastą planetarną łańcuch pozostaje w jednej linii, a zmiana przełożeń odbywa się wewnątrz piasty. Zasada unikania przekosu dotyczy więc przede wszystkim klasycznych napędów z kasetą i przerzutką.
Jak zmieniać biegi podczas jazdy?
Nie zmieniaj biegu przy mocnym, siłowym nacisku na pedały. Takie działanie, określane czasem jako load bearing shifting, przenosi duże obciążenie na łańcuch, zębatki i przerzutkę. Przed zmianą zachowaj ruch korbą, ale wyraźnie zmniejsz siłę nacisku.
Podczas jazdy pomagają następujące nawyki:
- Obserwuj drogę i zmieniaj przełożenie przed podjazdem, skrzyżowaniem lub wyraźnym spowolnieniem.
- Pedałuj płynnie i lekko odpuść nacisk w chwili naciskania manetki.
- Na dłuższym podjeździe redukuj stopniowo, zamiast czekać do momentu całkowitego wyczerpania.
- Po zmianie pozwól łańcuchowi wejść na zębatkę, a dopiero potem wróć do mocniejszego pedałowania.
Zmiana przełożenia na podjeździe
Najlepiej przygotować się do wzniesienia jeszcze na płaskim lub na jego początku. Gdy nachylenie rośnie, wykonaj zmianę w następującej kolejności:
- Zmniejsz nacisk stóp na pedały, ale nie przestawaj spokojnie obracać korbą.
- Naciśnij manetkę i pozwól łańcuchowi przejść na lżejszą zębatkę.
- Po płynnym przejściu łańcucha stopniowo wróć do normalnej siły pedałowania.
- Jeśli nadal jest za ciężko, powtórz zmianę, zanim zaczniesz mocno szarpać korbą.
Nie zmieniaj biegu podczas wstawania z siodełka i stania na pedałach. W tej pozycji zwykle mocniej obciążasz napęd, a nagła zmiana może spowodować przeskok lub spadnięcie łańcucha, utratę równowagi i wypadek. Jeśli musisz zmienić przełożenie, zrób to przed podniesieniem się z siodełka albo usiądź na chwilę i odciąż pedały.
Kadencja a wygoda jazdy
Kadencja to liczba obrotów korbą w ciągu minuty. Nie musisz od razu mierzyć jej licznikiem. Wystarczy zwrócić uwagę na sposób pedałowania. Jeśli każdy obrót wymaga mocnego deptania, przełożenie jest prawdopodobnie zbyt twarde. Jeśli nogi kręcą bardzo szybko, ale prawie bez oporu, możesz wybrać nieco twardszy bieg.
Jazda na lżejszym przełożeniu z nieco wyższą kadencją zwykle ogranicza siłowe obciążanie kolan i ułatwia utrzymanie równego tempa. Twardy bieg może dawać wrażenie szybszej jazdy, ale przy zbyt wolnym kręceniu wymaga większej siły przy każdym obrocie. Wyższa kadencja może mocniej angażować układ oddechowy, jednak długotrwałe „deptanie” ciężkiego przełożenia jest mniej komfortowe dla stawów i napędu.
Dobieraj bieg do terenu, zmęczenia i długości trasy. Po kilku przejazdach łatwą trasą z płaskimi odcinkami i podjazdami zaczniesz zmieniać przełożenia wcześniej, ciszej i bez gwałtownych ruchów. Taki styl jazdy chroni napęd, pomaga utrzymać tempo i pozwala wygodniej pokonywać dłuższe odcinki.
