Przerzutki pozwalają dopasować opór pedałowania do terenu. Dzięki nim łatwiej podjeżdżać, utrzymywać płynne tempo i ograniczać zużycie łańcucha, kasety oraz tarcz. Warunek jest jeden – biegi trzeba zmieniać płynnie, przy mniejszym nacisku na pedały, i nie dopuszczać do skrajnego przekosu łańcucha.
Jak działa przerzutka w rowerze?
W większości rowerów stosuje się przerzutkę zewnętrzną. Po naciśnięciu manetki linka przesuwa element prowadzący łańcuch, a ten przenosi go z jednej zębatki na inną. Z tyłu znajduje się przerzutka tylna, która prowadzi łańcuch po kasecie lub wolnobiegu. W rowerach z kilkoma tarczami z przodu przednia przerzutka przesuwa go także między tarczami przy korbie.
Zmiana zębatki zmienia przełożenie. Duża zębatka z tyłu ułatwia pedałowanie, dlatego wykorzystuje się ją na podjazdach. Mała tylna zębatka pozwala rozwinąć większą prędkość, ale wymaga mocniejszego nacisku na pedały. Przerzutki zewnętrzne oferują zwykle duży zakres przełożeń, jednak łańcuch pracuje wtedy na zewnątrz i może ustawiać się pod kątem.
Przerzutka wewnętrzna, nazywana też planetarną, działa inaczej. Jej przekładnia znajduje się w piaście tylnego koła, a zmiana przełożenia odbywa się wewnątrz piasty. Łańcuch pozostaje w jednej linii, więc problem krzyżowania jest znacznie mniejszy. W wielu takich układach biegi można zmieniać również podczas postoju, choć szczegółowe zalecenia zależą od konkretnej piasty.
Jak poprawnie zmieniać biegi?
Manetki pozwalają wybrać przełożenie dopasowane do siły, z jaką pedałujesz, oraz do nachylenia drogi. W typowym rowerze prawa manetka obsługuje tylną przerzutkę, a lewa przednią. W rowerach szosowych ich funkcję często pełni klamkomanetka, czyli połączenie manetki z klamką hamulcową.
Najważniejsze zasady obsługi przerzutek są proste:
- Odciąż pedały podczas zmiany. Nadal pedałuj, ale zmniejsz nacisk na korby, aby łańcuch mógł płynnie przejść na kolejną zębatkę.
- Zmieniaj biegi przed przeszkodą. Przed podjazdem zredukuj przełożenie, zanim nachylenie wyraźnie wzrośnie.
- Nie zmieniaj biegu pod dużym obciążeniem. Mocne naciskanie na pedały podczas przełączania zwiększa obciążenie łańcucha, zębatek i elementów przerzutki.
- Dobieraj przełożenie do kadencji. Gdy pedałowanie staje się ciężkie i powolne, wybierz lżejszy bieg zamiast siłowo pokonywać trasę.
- Przygotuj się do zatrzymania. Przed skrzyżowaniem lub przerwą w jeździe wybierz przełożenie, z którego łatwo ruszysz.
Wyjątkiem są przerzutki planetarne. W ich przypadku zmiana na postoju jest możliwa, ponieważ nie wymaga przenoszenia łańcucha między zewnętrznymi zębatkami.
Krzyżowanie łańcucha – na czym polega?
Krzyżowanie łańcucha, czyli przekos, występuje wtedy, gdy łańcuch biegnie pod dużym kątem między tarczą z przodu a zębatką z tyłu. Najbardziej skrajne przykłady to duża tarcza z przodu połączona z dużą zębatką z tyłu oraz mała tarcza z przodu połączona z małą zębatką z tyłu.
Taki układ zwiększa tarcie, może powodować głośną pracę i ocieranie łańcucha o wózek przedniej przerzutki. Dłuższa jazda na przekosie przyspiesza także zużycie łańcucha i zębów napędu. Nie każda kombinacja dostępna na manetkach jest więc równie korzystna w codziennej jeździe.
W napędzie z trzema tarczami z przodu orientacyjny dobór zębatek wygląda tak:
| Tarcza przednia | Zalecane zębatki tylne | Zastosowanie |
|---|---|---|
| Najmniejsza, „1” | Największe zębatki | Strome podjazdy i miękkie przełożenia |
| Środkowa, „2” | Środkowa część kasety | Płaski teren i lekkie wzniesienia |
| Największa, „3” | Najmniejsze zębatki | Szybka jazda po płaskim i zjazdy |
Nie trzeba traktować tego podziału jako sztywnej reguły. Najważniejsze jest odsunięcie się od dwóch skrajnych kombinacji. W praktyce pomaga zasada, by mała tarcza z przodu współpracowała z większymi zębatkami z tyłu, a duża tarcza z przodu z mniejszymi.
Aby ograniczyć przekos, stosuj następujące wskazówki:
- Nie łącz najmniejszej tarczy z przodu z najmniejszą zębatką z tyłu.
- Nie łącz największej tarczy z przodu z największą zębatką z tyłu.
- Przy zmianie terenu przechodź stopniowo na sąsiednie przełożenia.
- Jeśli łańcuch wyraźnie hałasuje lub ociera, wybierz mniej skrajne ustawienie.
W napędach 1x nie ma przedniej przerzutki, więc odpadają skrajności między tarczami przy korbie. Łańcuch nadal może pracować pod kątem na dużych zębatkach kasety, dlatego także tutaj warto obserwować głośność pracy i nie przeciążać napędu.
Kadencja i trymowanie biegów
Kadencja to liczba obrotów korbą wykonywanych w ciągu minuty. Zamiast jechać na bardzo twardym przełożeniu i mocno naciskać na pedały, zwykle lepiej wybrać nieco lżejszy bieg i kręcić szybciej. Takie pedałowanie zmniejsza siłę potrzebną przy każdym obrocie i może ograniczać obciążenie kolan oraz elementów napędu. Jeśli kolana bolą podczas jazdy, sama zmiana przełożenia nie rozwiązuje problemu, ale jazda z mniejszym oporem jest rozsądniejsza niż długie pedałowanie siłowe.
W niektórych rowerach, szczególnie szosowych, występuje trymowanie biegów, nazywane też półbiegami. Dodatkowe położenie manetki lekko przesuwa wózek przedniej przerzutki. Dzięki temu łańcuch może pracować przy mniej typowym ustawieniu bez ocierania o wózek. Trymowanie pomaga chwilowo dopasować napęd, ale nie zastępuje wyboru bardziej naturalnego przełożenia przy dłuższej jeździe.
Najlepsza zmiana biegu jest niemal niezauważalna: następuje przed zmianą nachylenia, przy lżejszym nacisku na pedały i bez ustawiania łańcucha na skraju kasety. Taka technika ułatwia jazdę, chroni napęd i pozwala utrzymać równą kadencję.
