Przerzutka w piaście to zamknięty układ przekładni planetarnej umieszczony wewnątrz tylnej piasty koła. Działa jak miniaturowa skrzynia biegów: zmienia przełożenie wewnątrz obudowy, bez przesuwania łańcucha między zębatkami. Dlatego dobrze sprawdza się w rowerach miejskich i turystycznych, gdzie liczą się ochrona mechanizmu przed brudem oraz możliwość zmiany biegu na postoju.
Jak działa przekładnia planetarna?
W piaście znajduje się kilka współpracujących elementów zębatych. Centralne koło nazywa się kołem słonecznym. Wokół niego obracają się mniejsze koła, czyli planety lub satelity. Całość otacza pierścień z uzębieniem wewnętrznym. Taki zestaw może pracować w różnych konfiguracjach, zależnie od tego, który element jest napędzany, który zatrzymany, a który przekazuje ruch na koło.
Przełączanie biegu nie polega więc na mechanicznym zrzucaniu łańcucha z jednej zębatki na drugą. Manetka zmiany biegów steruje mechanizmem wewnątrz piasty, który zmienia sposób zazębienia kół. W rezultacie koło otrzymuje inne przełożenie – na niższym biegu łatwiej pokonać podjazd, a na wyższym można wygodniej utrzymywać większą prędkość na płaskim terenie.
Łańcuch pozostaje na jednej tylnej zębatce, dlatego układ nie potrzebuje wózka przerzutki zewnętrznej. Nie oznacza to jednak, że każdy rower z piastą wielobiegową jest całkowicie pozbawiony elementu napinającego. Przy klasycznych ramach stosuje się poziome lub skośne haki, które pozwalają przesunąć koło i skasować luz powstający wraz z wydłużaniem łańcucha. W innych konstrukcjach może być potrzebny osobny napinacz łańcucha.
Przerzutka w piaście a zewnętrzna – czym się różnią?
Przerzutka zewnętrzna zmienia przełożenie przez przesunięcie łańcucha po kasecie lub wolnobiegu. Jej elementy pracują na zewnątrz, więc łatwo je obejrzeć, wyczyścić i wymienić, ale są też narażone na błoto, wodę oraz uderzenia. Przerzutka w piaście chroni mechanizm obudową, lecz jej wnętrze jest trudniejsze do naprawy.
| Cecha | Przerzutka w piaście | Przerzutka zewnętrzna |
|---|---|---|
| Konserwacja | Niewielka, ponieważ mechanizm jest zamknięty. W zależności od konstrukcji może wymagać okresowej wymiany oleju. | Regularne czyszczenie, smarowanie i kontrola regulacji. |
| Zmiana na postoju | Możliwa, co ułatwia ruszanie po zatrzymaniu na skrzyżowaniu. | Zwykle wymaga ruchu łańcucha i pedałowania. |
| Masa | Zwykle większa, szczególnie w tylnej części roweru. | Zwykle niższa, co sprzyja zwrotności. |
| Odporność na warunki | Mechanizm jest dobrze osłonięty przed wodą, błotem i przypadkowymi uderzeniami. | Odsłonięte elementy łatwiej uszkodzić lub zabrudzić. |
Przerzutka w piaście pasuje przede wszystkim do roweru miejskiego i turystycznego. Jej zalety są odczuwalne podczas częstego zatrzymywania się, jazdy w złej pogodzie oraz codziennego użytkowania. Przerzutka zewnętrzna zwykle lepiej odpowiada rowerowi sportowemu, w którym znaczenie mają niska masa, szeroki zakres przełożeń i szybka reakcja układu.
Jak zmieniać biegi w piaście?
Przekładnia planetarna może zmienić konfigurację po odciążeniu jej elementów. Dlatego przed naciśnięciem manetki trzeba wyraźnie zmniejszyć nacisk na pedały, a najlepiej na chwilę przestać pedałować. W rowerze z napędem elektrycznym sposób przerwania napędu może zależeć także od sterowania silnikiem, ale zasada mechaniczna pozostaje taka sama.
Najważniejsze cechy obsługi tego rozwiązania są następujące:
- Zmiana biegu na postoju jest możliwa, więc przed ruszeniem możesz wybrać lekkie przełożenie.
- Podczas jazdy odpuść nacisk na pedały, aby nie obciążać zazębiającego się mechanizmu.
- Łańcuch pracuje w jednej linii, co ogranicza jego przemieszczanie i upraszcza wygląd napędu.
- Serwis jest rzadszy, ale bardziej specjalistyczny, zwłaszcza gdy problem dotyczy wnętrza piasty.
Zamknięta konstrukcja ogranicza kontakt przekładni z wodą i zabrudzeniami, lecz nie czyni jej całkowicie bezobsługową. Linka, manetka, łańcuch i zębatki nadal wymagają kontroli. Wymianę oleju, regulację nietypowego mechanizmu lub naprawę wewnętrzną najlepiej powierzyć serwisowi znającemu dany typ piasty.
Najprościej ująć to tak: przerzutka w piaście przenosi zmianę biegów z zewnętrznych zębatek do wnętrza piasty. Zyskujesz czystszy i lepiej chroniony napęd oraz możliwość zmiany przełożenia na postoju, ale akceptujesz większą masę i bardziej wymagającą naprawę w razie awarii.
